เคยเชื่อว่า
งานจิตวิทยาดังที่ถูกเล่าต่อในหนังสือ คอร์ส และโซเชียล แต่เมื่อนักวิจัยรุ่นหลังทำซ้ำกับคนจำนวนมากขึ้น ผลกลับไม่เป็นอย่างที่เล่า แต่ละใบบอกว่าเคยเชื่ออะไร ตอนนี้รู้อะไร และหลักฐานอยู่ที่ไหน
- ไม่จริง / เล่าผิดไม่มีหลักฐานรองรับ หรือเรื่องต้นทางคลาดเคลื่อน
- ทำซ้ำไม่ได้ผลงานทำซ้ำที่ใหญ่กว่าไม่พบผลเดิม
- ผลเล็กกว่าที่เล่ามีผลจริงบ้าง แต่น้อยหรือแคบกว่าที่ถูกเล่าต่อ
- ยังถกเถียงบางส่วนทำซ้ำได้ บางส่วนไม่ได้
เคยเชื่อว่าคนเราใช้สมองแค่ 10%
ตอนนี้รู้ว่าสมองเกือบทุกส่วนทำงาน แค่ไม่ได้ทำงานพร้อมกันทุกวินาที
ผลเล็กกว่าที่เล่าเคยเชื่อว่าฟังเพลงโมสาร์ทแล้วลูกจะฉลาดขึ้น
ตอนนี้รู้ว่าผลเดิมเล็กมาก อยู่ไม่กี่นาที และเพลงอื่นที่ทำให้อารมณ์ดีก็ให้ผลพอ ๆ กัน
ทำซ้ำไม่ได้ผลเคยเชื่อว่ายืนท่าซูเปอร์ฮีโร่ 2 นาที ฮอร์โมนเปลี่ยน แล้วจะกล้าเสี่ยงขึ้น
ตอนนี้รู้ว่างานทำซ้ำที่ใหญ่กว่าไม่พบผลต่อฮอร์โมนและพฤติกรรม เหลือแค่ความรู้สึกมั่นใจขึ้นเล็กน้อย
ทำซ้ำไม่ได้ผลเคยเชื่อว่าใจคนเหมือนแบตเตอรี่ ใช้ความอดทนมาก ๆ แล้วจะหมด
ตอนนี้รู้ว่างานทำซ้ำหลายห้องแล็บพร้อมกันสองครั้งพบผลเกือบเป็นศูนย์
ผลเล็กกว่าที่เล่าเคยเชื่อว่าเด็กที่รอกินขนมได้ จะประสบความสำเร็จในชีวิตมากกว่า
ตอนนี้รู้ว่าความสัมพันธ์เล็กกว่าที่เล่ามาก และส่วนใหญ่อธิบายได้ด้วยฐานะครอบครัว
ไม่จริง / เล่าผิดเคยเชื่อว่าคนธรรมดาใส่ชุดผู้คุม แล้วจะกลายเป็นคนโหดเองตามบทบาท
ตอนนี้รู้ว่าหลักฐานจากเอกสารเก็บถาวรชี้ว่าผู้คุมถูกชี้นำให้แข็งกร้าว และงานคล้ายกันในภายหลังไม่ได้ผลแบบเดียวกัน
ไม่จริง / เล่าผิดเคยเชื่อว่าถ้าสอนตรงสไตล์การเรียน (ดู ฟัง ลงมือ) เด็กจะเรียนได้ดีขึ้น
ตอนนี้รู้ว่ายังไม่มีหลักฐานที่ออกแบบถูกวิธีว่าการสอนตรงสไตล์ช่วยให้เรียนดีขึ้น
ไม่จริง / เล่าผิดเคยเชื่อว่าคนสมองซีกซ้ายเป็นนักคิดเหตุผล คนสมองซีกขวาเป็นศิลปิน
ตอนนี้รู้ว่าไม่พบว่าคนแต่ละคนใช้สมองซีกใดซีกหนึ่งเด่นทั้งสมอง
ยังถกเถียงเคยเชื่อว่าคาบปากกาให้หน้ายิ้ม แล้วจะรู้สึกว่าการ์ตูนตลกขึ้น
ตอนนี้รู้ว่าวิธีคาบปากกาทำซ้ำไม่ได้ผล แต่การยิ้มจริงอาจทำให้อารมณ์ดีขึ้นเล็กน้อย
ยังถกเถียงเคยเชื่อว่าคนเห็นเหตุร้าย 38 คน แต่ไม่มีใครช่วย เพราะยิ่งคนเยอะยิ่งไม่มีใครขยับ
ตอนนี้รู้ว่าเรื่องเล่า 38 พยานเกินจริง และกล้องวงจรปิดจากหลายประเทศพบว่าส่วนใหญ่มีคนเข้าช่วย
ทำซ้ำไม่ได้ผลเคยเชื่อว่าอ่านคำที่เกี่ยวกับคนแก่ แล้วจะเดินช้าลงโดยไม่รู้ตัว
ตอนนี้รู้ว่างานทำซ้ำที่จับเวลาด้วยเครื่องไม่พบผล นอกจากเมื่อผู้ทดลองรู้ล่วงหน้าว่าควรได้ผลแบบไหน
ผลเล็กกว่าที่เล่าเคยเชื่อว่าฝึก 10,000 ชั่วโมง ใครก็เป็นผู้เชี่ยวชาญได้
ตอนนี้รู้ว่าการฝึกสำคัญจริง แต่อธิบายความต่างของฝีมือได้เพียงส่วนหนึ่ง และต่างกันมากในแต่ละสาขา
ไม่จริง / เล่าผิดเคยเชื่อว่าเด็กกินน้ำตาลแล้วจะซนอยู่ไม่สุข
ตอนนี้รู้ว่าการทดลองแบบปกปิดไม่พบว่าน้ำตาลทำให้เด็กซนขึ้น แต่ความเชื่อของพ่อแม่ทำให้มองเห็นเด็กซนขึ้น
ผลเล็กกว่าที่เล่าเคยเชื่อว่าความมุ่งมั่นไม่ย่อท้อ (grit) คือตัวทำนายความสำเร็จที่สำคัญกว่าพรสวรรค์
ตอนนี้รู้ว่าgrit สัมพันธ์กับความสำเร็จในระดับปานกลางถึงต่ำ และแทบซ้อนทับกับลักษณะ "ความรับผิดชอบ" ที่จิตวิทยารู้จักมานาน
อยากรู้ว่าทำไมงานดังถึงทำซ้ำไม่ขึ้น อ่าน วิกฤตการทำซ้ำ