ป้ายหลักฐาน: เราให้คะแนนอย่างไร
ข่าววิทยาศาสตร์มักรายงานผลวิจัยราวกับเป็นข้อเท็จจริงที่จบแล้ว แต่งานแต่ละชิ้นน่าเชื่อไม่เท่ากัน ทุกบทความบน TheTham จึงมีป้ายใต้ "สรุปสั้น" ที่บอกว่างานนั้นเป็นแบบไหน ศึกษาใคร และเราประเมินว่าหลักฐานหนักแค่ไหน พร้อมเหตุผลหนึ่งประโยค
ตัวอย่างป้าย
จากบทความ ทำบุญให้ผู้อื่นแล้วสุขใจจริงไหม งานทำซ้ำกับคนเกือบ 8,000 คนตอบ
สามระดับ
- ●●● หนักแน่น การทดลองแบบสุ่มที่มีกลุ่มเปรียบเทียบและกลุ่มตัวอย่างพอสมควร งานรวมผล (meta-analysis) ที่ทำดี หรืองานที่ทำซ้ำหลายห้องแล็บแล้วได้ผลตรงกัน
- ●●○ ปานกลาง งานติดตามกลุ่มใหญ่ระยะยาว การทดลองแบบสุ่มที่กลุ่มเล็กหรือมีข้อจำกัดสำคัญ หรือหลายการศึกษาในงานเดียวที่ได้ผลไปทางเดียวกัน
- ●○○ เบื้องต้น แบบสำรวจครั้งเดียว งานกลุ่มเล็ก งานแรกในเรื่องนั้น หรือพรีพรินต์ที่ยังไม่ผ่านผู้ทรงคุณวุฒิ
บทความที่ไม่ใช่งานวิจัยเชิงประจักษ์จะไม่มีจุด แต่ติดป้าย บทความแนวคิด (เช่น บทความปรัชญาใน Aeon หรือ Psyche) หรือ ข่าวเหตุการณ์ เพื่อให้รู้ว่าควรอ่านเพื่อมุมมอง ไม่ใช่เพื่อข้อพิสูจน์
สิ่งที่เราดู
- แบบงานวิจัย การทดลองแบบสุ่มบอกเหตุและผลได้ดีกว่างานสังเกต ดู ความสัมพันธ์ไม่ใช่เหตุและผล
- ขนาดและความหลากหลายของกลุ่มตัวอย่าง ยิ่งเล็กยิ่งเสี่ยงได้ผลบังเอิญ ยิ่งแคบ (เช่น นักศึกษาประเทศเดียว) ยิ่งต้องระวังเวลานำมาใช้กับคนไทย
- ผ่านผู้ทรงคุณวุฒิหรือยัง พรีพรินต์ได้ระดับเบื้องต้นเสมอ
- ลงทะเบียนแผนล่วงหน้าไหม ลดโอกาสปรับการวิเคราะห์จนได้ผลที่อยากได้ ดู การลงทะเบียนล่วงหน้า
- มีงานทำซ้ำหรือยัง เราเช็กกับฐานข้อมูลการทำซ้ำและงานทำซ้ำหลายห้องแล็บเมื่อมี ดูงานดังที่ทำซ้ำไม่ขึ้นที่ เคยเชื่อว่า
ข้อจำกัดของป้าย
ป้ายเป็นการประเมินของกองบรรณาธิการ TheTham จากรายละเอียดที่ต้นทางเปิดเผย ไม่ใช่การตรวจงานวิจัยแบบละเอียดเท่าผู้เชี่ยวชาญในสาขา งานระดับ "หนักแน่น" ก็ผิดได้ และงานระดับ "เบื้องต้น" ก็อาจถูก ถ้าพบว่าเราประเมินพลาด เราจะแก้และบันทึกไว้ท้ายบทความ
ภาพรวมตอนนี้
- 3หนักแน่น
- 6ปานกลาง
- 3เบื้องต้น
- 6บทความแนวคิด
- 1ข่าวเหตุการณ์