บ้านที่เดาไม่ได้ก็ทำร้ายใจเด็ก งานวิจัยเด็กเกือบ 3 หมื่นคนพบความไม่แน่นอนในบ้านเชื่อมกับซึมเศร้า แม้ไม่มีการทำร้าย

บ้านที่ไม่มีใครตีใคร ไม่มีใครถูกทิ้ง ก็ยังทำให้เด็กเครียดได้ ถ้าเด็กเดาไม่ได้ว่าวันนี้จะเจออะไร งานวิจัยใน Nature Mental Health ที่ดูข้อมูลเด็กเกือบ 30,000 คน พบว่า ความไม่แน่นอนในบ้าน เช่น พ่อแม่อารมณ์ขึ้นลงคาดไม่ได้ หรือบ้านไม่มีกิจวัตรที่ชัด เชื่อมกับการได้รับวินิจฉัยซึมเศร้าและวิตกกังวล และช่วยชี้เด็กกลุ่มเสี่ยงที่แบบคัดกรองมาตรฐานมองข้ามไป

แบบคัดกรองเดิมถามไม่ครบ

แพทย์และนักจิตวิทยาเด็กใช้แนวคิด ประสบการณ์เลวร้ายในวัยเด็ก (Adverse Childhood Experiences หรือ ACEs) มานาน ได้แก่ การถูกทำร้าย การถูกละเลย การเห็นความรุนแรงในบ้าน ในปี 2020 รัฐแคลิฟอร์เนียเริ่มโครงการคัดกรองเรื่องนี้ในเด็กทุกคนที่มาตรวจสุขภาพ แต่แบบคัดกรองเหล่านี้บอกความเสี่ยงของ "กลุ่ม" ได้ดีกว่าบอกว่าเด็ก "คนไหน" ต้องการความช่วยเหลือ

สิ่งที่แบบคัดกรองไม่ได้ถามคือ ความคาดเดาได้ งานในสัตว์ทดลองชี้มาก่อนว่าสัญญาณจากผู้เลี้ยงดูที่ไม่สม่ำเสมอทำให้สมองที่กำลังพัฒนาเครียด และงานในคนก็พบว่าความไม่แน่นอนในวัยเด็กเชื่อมกับพัฒนาการทางความคิดที่ช้ากว่าและความเสี่ยงซึมเศร้าที่สูงกว่า แม้คิดรวมความทุกข์ด้านอื่นแล้ว

วิธีศึกษา

ลอรา กลินน์ (Laura M. Glynn) จากมหาวิทยาลัยแชปแมน และคณะ ใช้ข้อมูลเด็กอายุ 0–17 ปี 29,861 คน ที่มาตรวจสุขภาพตามนัดระหว่างปี 2021–2024 ที่คลินิกเด็ก 19 แห่งในเครือโรงพยาบาลเด็กออเรนจ์เคาน์ตี

ผู้ปกครองตอบแบบคัดกรอง ACEs ที่คลินิกใช้อยู่ และแบบสอบถามสั้น 5 ข้อเรื่องความไม่แน่นอนในวัยเด็ก (QUIC-5) เด็กอายุ 12 ปีขึ้นไปตอบเองด้วย จากนั้นนักวิจัยนำคะแนนไปเทียบกับการวินิจฉัยโรคที่บันทึกอยู่ในเวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์ของเด็กแต่ละคน

ผลที่พบ

• ความไม่แน่นอนพบบ่อยตั้งแต่ขวบปีแรก ๆ ในเด็กอายุไม่เกิน 4 ขวบ ผู้ปกครองรายงานว่า 13% เคยมี ACE อย่างน้อยหนึ่งอย่าง แต่ 23% เคยเจอความไม่แน่นอนอย่างน้อยหนึ่งรูปแบบ และทั้งสองอย่างเพิ่มขึ้นตามอายุ
• ทั้งสองแบบเชื่อมกับปัญหาสุขภาพจิต คะแนนที่สูงขึ้นในแบบใดแบบหนึ่งไปด้วยกันกับโอกาสได้รับวินิจฉัยซึมเศร้า วิตกกังวล ปัญหาพฤติกรรมที่แสดงออกภายนอก เช่น ก้าวร้าวหรือป่วนคนอื่น รวมถึงปัญหาการนอน ปวดหัว และปวดท้อง ยิ่งเจอหลายเรื่อง ความเชื่อมโยงยิ่งแรง และผลยังอยู่หลังคิดเรื่องประเภทประกันสุขภาพ ซึ่งใช้แทนฐานะทางเศรษฐกิจคร่าว ๆ
• ความไม่แน่นอนให้ข้อมูลเพิ่ม เมื่อใส่คะแนนทั้งสองแบบพร้อมกัน แต่ละแบบยังเชื่อมกับการวินิจฉัยส่วนใหญ่แยกกันได้ แปลว่าไม่ได้วัดสิ่งเดียวกันซ้ำ
• กลุ่มที่แบบเดิมมองไม่เห็น เมื่อดูจากคำตอบของเด็กเอง เด็กที่มี ACEs ตั้งแต่ 4 อย่างขึ้นไปแต่ไม่มีความไม่แน่นอน มีโอกาส (odds) ได้รับวินิจฉัยซึมเศร้าราว 8 เท่าของเด็กที่ไม่มีทั้งสองอย่าง ส่วนเด็ก 50 คนที่ไม่มี ACEs เลยแต่บ้านไม่แน่นอนสูง มีโอกาสราว 12 เท่า

ผู้วิจัยสรุปว่าสำหรับซึมเศร้าและปัญหาการนอน แบบสอบถาม 5 ข้อนี้จับเด็กเปราะบางที่แบบคัดกรอง ACEs พลาดได้ และชี้ว่าความไม่แน่นอนอาจเป็นเรื่องที่ "แก้ได้" ง่ายกว่าความทุกข์แบบอื่น เช่น ผ่านกิจวัตรในครอบครัว หรือนโยบายที่ทำให้ตารางงานของพ่อแม่คาดเดาได้มากขึ้น

ข้อจำกัดที่ควรรู้

• เก็บข้อมูลจุดเวลาเดียว จึงบอกไม่ได้ว่าความไม่แน่นอนเกิดก่อนการวินิจฉัย หรือเป็นสาเหตุ เป็นไปได้ด้วยว่าเด็กที่ป่วยอยู่แล้วทำให้บ้านวุ่นวายขึ้น
• การวินิจฉัยมาจากเวชระเบียน อาการที่ไม่เคยแจ้งแพทย์จะไม่ถูกนับ
• ตัวเลข "12 เท่า" เป็นอัตราส่วนโอกาสภายในงานนี้ ไม่ใช่ความเสี่ยงจริงของเด็กแต่ละคน และมาจากกลุ่มเล็กเพียง 50 คน
• แบบคัดกรอง ACEs ในงานนี้บันทึกแค่จำนวนรวม ไม่ได้บอกว่าเด็กเจอเรื่องอะไร และทั้งหมดมาจากเครือคลินิกในเคาน์ตีเดียวของสหรัฐฯ

มองจากครอบครัวไทย

ข้อสังเกตของ TheTham: คำถามแบบ "พ่อแม่ตีลูกไหม" เป็นสิ่งที่สังคมไทยคุ้นเคยเวลาคุยเรื่องการเลี้ยงลูก แต่ความไม่แน่นอนเป็นเรื่องที่พูดถึงน้อยกว่ามาก เช่น พ่อแม่ทำงานกะที่เปลี่ยนทุกสัปดาห์ เด็กย้ายไปอยู่กับปู่ย่าตายายแล้วย้ายกลับ หรือผู้ใหญ่ในบ้านอารมณ์ดีวันหนึ่งแล้วระเบิดอีกวันโดยไม่มีเหตุที่เด็กเข้าใจ งานนี้ไม่ได้ศึกษาครอบครัวไทย แต่ชวนให้มองว่า ของธรรมดาอย่างเวลากินข้าวที่แน่นอน หรือการบอกล่วงหน้าว่าพรุ่งนี้ใครจะมารับ อาจมีความหมายต่อใจเด็กมากกว่าที่คิด

เรื่องความสัมพันธ์พ่อแม่ลูกในอีกช่วงวัยอ่านต่อได้ที่ ลูกตัดขาดพ่อแม่ เกี่ยวกับนิสัยไหม