ทุกข์dukkha

คำว่า ทุกข์ ในพุทธศาสนากว้างกว่าความเศร้า อริยสัจข้อแรกบอกว่าการเกิด แก่ เจ็บ ตาย การประสบสิ่งไม่รัก การพลัดพรากจากสิ่งที่รัก และการไม่ได้สิ่งที่ปรารถนา ล้วนเป็นทุกข์

นักวิชาการมักแบ่งทุกข์เป็นสามชั้น

1. ทุกขทุกขตา ความเจ็บปวดตรง ๆ ทั้งกายและใจ
2. วิปริณามทุกขตา ทุกข์จากความเปลี่ยนแปลง แม้ความสุขก็เป็นทุกข์เพราะไม่คงอยู่
3. สังขารทุกขตา ความไม่สมบูรณ์ที่แฝงในทุกสิ่งที่ปรุงแต่งขึ้น

เชื่อมกับจิตวิทยา

จิตวิทยาสมัยใหม่พบว่าการพยายามหนีหรือกดความรู้สึกไม่สบาย มักทำให้มันอยู่นานขึ้น การบำบัดหลายแบบจึงสอนให้ยอมรับและอยู่กับความรู้สึกนั้น ซึ่งคล้ายการพิจารณาทุกข์ให้เห็นตามจริง บทความ ความโศกที่ไม่มีใครตาย ก็เชื่อมเรื่องนี้กับการพลัดพรากจากสิ่งที่รัก