ความไม่ลงรอยทางปัญญาcognitive dissonance

แนวคิดนี้มาจาก Leon Festinger นักจิตวิทยาชาวอเมริกัน ปี 1957 สมมติคุณเชื่อว่าบุหรี่อันตราย แต่ยังสูบอยู่ ความขัดกันนี้ทำให้ไม่สบายใจ ทางออกมีสองทาง คือเลิกสูบ หรือหาเหตุผลมาลดความขัดแย้ง เช่น "ปู่สูบจนอายุ 90" ซึ่งทางหลังมักง่ายกว่า

ตัวอย่างในชีวิต

• ซื้อของแพงแล้วพยายามหาข้อดีของมันมากขึ้น
• ลงแรงกับอะไรไปมาก ยิ่งยากจะยอมรับว่ามันไม่คุ้ม
• เมื่อคำทำนายของกลุ่มความเชื่อไม่เป็นจริง สมาชิกบางคนกลับเชื่อแรงขึ้น ซึ่งเป็นกรณีที่ Festinger ศึกษาเอง

ข้อควรรู้

ทฤษฎีนี้มีหลักฐานสนับสนุนกว้าง แต่ขนาดผลในการทดลองบางแบบยังถกเถียงกัน การรู้จักมันช่วยให้เราจับได้ว่าเมื่อไหร่เรากำลังหาเหตุผลเข้าข้างตัวเอง