"แอนไซตี้" ที่พูดกันทุกวัน กับโรควิตกกังวลจริง ต่างกันตรงไหน และเมื่อไหร่ควรไปหาผู้เชี่ยวชาญ

ทุกวันนี้คำว่า "แอนไซตี้" "เทราม่า" หรือ "โอซีดี" ถูกใช้ในบทสนทนาทั่วไปจนชิน ทำแก้วหกต่อหน้าคนอื่นก็บอกว่า "เทราม่า" ได้ยินเสียงดังก็บอกว่า "แอนไซตี้ขึ้น" อินเดีย สเตอร์จิส (India Sturgis) นักข่าวชาวอังกฤษ เขียนใน Psyche ว่าการใช้คำแบบนี้ทำให้เราประเมินความหนักของโรควิตกกังวลจริงต่ำเกินไป และเสนอวิธีแยกความกังวลปกติออกจากอาการที่ควรได้รับการรักษา

เธอพูดจากประสบการณ์ตรง ในปี 2019 เธอได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรควิตกกังวลทั่วไป (GAD) โรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ (PTSD) และนอนไม่หลับเรื้อรัง จนต้องเข้ารักษาในโรงพยาบาลจิตเวช

ความกังวลเป็นเรื่องดี จนถึงจุดหนึ่ง

สเตอร์จิสไม่ได้บอกว่าความกังวลเป็นศัตรู มันช่วยให้ตัดสินใจเร็ว ประเมินความเสี่ยง และทำผลงานได้ดีในเวลาสำคัญ เธอยกคำของไทเกอร์ วูดส์ นักกอล์ฟ ที่บอกว่า วันที่เขาไม่ตื่นเต้นก่อนลงแข่งคือวันที่เขาจะเลิกเล่น

ปัญหาคือการเอาความกังวลชั่วคราวไปเรียกด้วยภาษาของโรค ซึ่งไม่ช่วยใคร โดยเฉพาะคนที่ป่วยจริง

เส้นแบ่งอยู่ตรงไหน

เอเลนา ตูโรนี (Elena Touroni) นักจิตวิทยาที่ปรึกษา อธิบายว่าเรามักสับสนเพราะคำว่าวิตกกังวลครอบคลุมตั้งแต่ใจเต้นก่อนพรีเซนต์ ไปจนถึงความกังวลที่กำหนดทุกการตัดสินใจ ทำให้โลกแคบลง และกระทบการนอน ความสัมพันธ์ และการใช้ชีวิต

เธอบอกว่า สิ่งที่แยกโรคออกมาไม่ใช่การมีความคิดกังวลหรือใจหวิว แต่คือสิ่งที่เกิดกับมันเมื่อเวลาผ่านไป

• อาการ รุนแรงและต่อเนื่องกว่า
• อาการ ไม่หายไปเมื่อสิ่งที่กังวลผ่านไปแล้ว ระบบประสาทค้างอยู่ในโหมดตื่นตัว หรือเริ่มทำงานเองโดยไม่มีตัวกระตุ้นชัดเจน
• ถ้าเป็นแบบนี้ นานหกเดือนขึ้นไป ผู้เชี่ยวชาญจะพิจารณาจริงจังว่าอาจเป็นโรควิตกกังวล
• แพทย์ดูทั้งระยะเวลา ความรุนแรง และ ผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน

ตูโรนียังพบบ่อยว่าคนแบกความกังวลระดับสูงมาหลายปีโดยไม่รู้ตัว เพราะปรับตัวจนมันกลายเป็น "ค่าปกติ" ของตัวเอง

ตัวเลขที่ควรรู้

ตามที่บทความอ้าง โรควิตกกังวลเป็นปัญหาสุขภาพจิตที่พบบ่อยที่สุด คนราวหนึ่งในสามจะเป็นในช่วงใดช่วงหนึ่งของชีวิต ข้อมูลจาก NHS อังกฤษชี้ว่าผู้ใหญ่ราว 7.5% กำลังเป็นโรควิตกกังวลทั่วไป แต่ทั่วโลกมีผู้ป่วยเพียงราวหนึ่งในสี่ที่ได้รับการรักษา ทั้งที่ตูโรนีบอกว่า โรควิตกกังวลเป็นภาวะที่รักษาได้ผลดีที่สุดกลุ่มหนึ่ง

ประสบการณ์ของผู้เขียน

สเตอร์จิสเล่าว่าเธอทนกับอาการนอนไม่หลับและความกังวลแบบเป็น ๆ หาย ๆ นานถึงเจ็ดปีก่อนจะขอความช่วยเหลือจริงจัง ตอนนั้นเธอนอนได้คืนละราวสามชั่วโมงหลายคืนต่อสัปดาห์ เริ่มมีอาการแพนิกตอนกลางคืน ป่วยบ่อยเพราะภูมิคุ้มกันอ่อน และกังวลกับความกังวลของตัวเองจนไม่อยากออกจากบ้าน

สิ่งที่ช่วยเธอคือการได้ออกจากสภาพแวดล้อมเดิมช่วงสั้น ๆ ยาตามที่แพทย์สั่ง การบำบัดความคิดและพฤติกรรม (CBT) และการเรียนรู้ว่าความวิตกกังวลแบบป่วยทำงานอย่างไรในร่างกายและจิตใจ ปัจจุบันเธอดูแลตัวเองด้วยการให้ความสำคัญกับการนอน จัดสมดุลงานกับชีวิต กินดี ปฏิเสธเป็น และใจดีกับตัวเอง

หายขาดไหม

นิก เกรย์ (Nick Grey) นักจิตวิทยา ตอบตรง ๆ ว่า ถ้าเป้าหมายคือไม่ต้องรู้สึกกังวลอีกเลย นั่นเป็นไปไม่ได้ เพราะความกังวลเป็นส่วนหนึ่งของความเป็นมนุษย์ แต่ถ้าเป้าหมายคือหลุดจากปัญหาความกังวลเรื้อรังที่ติดอยู่ "ทำได้แน่นอน"

เขาเตือนด้วยว่าการฟื้นตัวใช้เวลาเป็นเดือนหรือเป็นปี ไม่ใช่ไม่กี่วัน และขึ้น ๆ ลง ๆ เหมือนรถไฟเหาะ "มีความหวังเสมอ แม้คุณจะมีปัญหาความกังวลมาหลายสิบปีแล้วก็ตาม"

ข้อควรรู้

บทความนี้เป็นความเรียงจากประสบการณ์ของผู้เขียนและการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญ ไม่ใช่เกณฑ์วินิจฉัย การรักษาที่ได้ผลกับผู้เขียน รวมถึงยาที่เธอใช้ อาจไม่เหมาะกับคนอื่น การวินิจฉัยและการใช้ยาต้องทำโดยแพทย์เท่านั้น

สำหรับผู้อ่านในไทย

ถ้าคุณสังเกตว่าความกังวลอยู่กับคุณนานเป็นเดือน ไม่หายแม้เรื่องจบแล้ว ทำให้นอนไม่หลับ หรือทำให้เลี่ยงการออกไปใช้ชีวิต ลองปรึกษาแพทย์ทั่วไป จิตแพทย์ หรือนักจิตวิทยาคลินิก โรงพยาบาลรัฐหลายแห่งมีคลินิกจิตเวช และส่วนใหญ่ใช้สิทธิการรักษาของคุณได้ (สอบถามโรงพยาบาลตามสิทธิ)

ถ้ารู้สึกไม่ไหว หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง โทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ได้ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง